Gaan we het water op of de bergen in? In Ticino kun je die beslissing gerust tot na de koffie uitstellen. Tijdens een vijfdaagse roadtrip naar Ascona-Locarno suppen we op Lago Maggiore, fietsen we de bergbenen wakker en wandelen we door een landschap dat door gletsjers is geboetseerd. Tussendoor blijkt er opvallend vaak een tafel voor ons klaar te staan.
Ticino is de zuidelijke onderbuik van Zwitserland, waar de Alpen hun strenge blik een beetje laten varen. Langs het meer groeien palmen, op straat klinkt Italiaans en een lunch loopt hier standaard uit, zoals bijna alles, zullen we later merken. Het is even schakelen als je voor het eerst in Ticino komt. Je verwacht de Zwitserse precisie en wat ingetogen bergbewoners, maar krijgt vanaf de eerste minuut Italiaanse chaos en flair in je schoot geworpen. La Dolce Vita is hier duidelijk geen marketingkreet maar gewoon onderdeel van het DNA.
Op het randje van de zomer besluiten we het seizoen nog even op te rekken met een korte roadtrip naar de regio Ascona-Locarno aan de noordkant van Lago Maggiore. De Maggia stroomt tussen beide plaatsen het meer in, met Ascona ten westen van de riviermonding en Locarno aan de noordoostkant van de delta. Ze liggen maar een paar kilometer uit elkaar, ingeklemd tussen water en bergen. Naar het zuiden strekt het meer zich uit over de Italiaanse grens; landinwaarts openen de Valle Maggia en de nabijgelegen Valle Verzasca de deur naar een ruiger landschap. Je kunt hier ’s ochtends onder een palm koffiedrinken en een paar uur later tussen de bergtoppen lopen.
Na een rit van 14 uur, inclusief tweeënhalf uur laadtijd, bereiken we onze eerste uitvalsbasis: Camping & Palmbeach-Resort Miralago in Tenero, direct aan Lago Maggiore. Een naam die weinig aan de verbeelding overlaat: er is strand, er zijn palmen en het water ligt verleidelijk dichtbij.
Met koffie en een ‘Gipfeli’ nemen we alvast een bescheiden voorschot op de hoogtemeters die nog komen.
Na een nachtje bijtanken beginnen we onze eerste ochtend in Locarno. Met koffie en een ‘Gipfeli’, de Zwitserse benaming voor een croissantje, waarmee we alvast een bescheiden voorschot nemen op de hoogtemeters die nog komen. Rond de Piazza Grande liggen de terrassen onder de arcaden. Daarachter loopt de oude stad langzaam omhoog, door smalle straatjes waar steeds weer een binnenplaats of mooie gevel je aandacht trekt. Locarno is ontzettend idyllisch, maar gelukkig wordt er ook gewoon geleefd. We drinken onze koffie, wandelen wat rond en laten de ochtend zijn gang gaan.
Blauwe hart
Lago Maggiore is het blauwe hart van Ticino. Hier buigen de bergen met hun indrukwekkende wanden zich als brede torso’s over het water en staan de palmbomen als stille wachters langs de oevers. Met een lengte van 64 kilometer, een maximale breedte van 10 km, een maximale diepte van 372 meter en een oppervlakte van 212 km2 is Maggi een van de grotere plassen water van Zwitserland, én van Italië, want de landen delen het ouderschap. Het meer wordt ook wel Lago Verbano genoemd, naar Lacus Verbanus, de oude Latijnse benaming.
Per jaar regent het hier 2300 uur aan zonnestralen
Twee andere troeven zijn de zon – per jaar regent het hier 2300 uur aan zonnestralen – en de lage ligging: de oevers van Lago Maggiore vormen het laagste punt van Zwitserland. Eeuwen geleden telde vooral de handelsroute over het meer. Zo werd marmer uit de groeven van Candoglia via het meer en aansluitende waterwegen naar de kathedraal van Milaan vervoerd. Anno nu is Lago Maggiore een vrijhaven voor windsurfers, kitesurfers, wingers, foilers, suppers en kajakkers: alles wat kan drijven en/of wind kan vangen.
Wij melden ons die middag bij Wake-Inn Watersports in Tenero waar de eigenaar in geen velden of wegen te bekennen is. Niemand weet waar hij is, maar hij komt zeker terug. “Piano, piano”, zeggen we tegen onszelf. Een uitdrukking die we al snel opgepikt hebben en staat voor de ontspannen levenshouding van de Italianen. De Tessiners weten er echter ook goed raad mee. We bestellen dus nog maar eens een koffietje en wachten rustig af.
Een uur later staan we op een supboard. Vanaf de oever ziet Lago Maggiore er al groot uit; met een peddel in je handen krijg je daar nog wat meer respect voor. Het water strekt zich uit richting Italië, terwijl de bergen zich langs de randen verdringen. We peddelen richting een natuurgebied waar een grote groep aalscholvers zit.
Na twee uurtjes turen over het water crashen we in de beachbar van Wake-Inn waar we ons laten vermaken door de sterke verhalen van de eigenaar. We hangen rond tot het tijd wordt om over eten na te denken.
We besluiten met de bus naar Ascona te gaan. Met het Ticino ticket kunnen we namelijk gratis gebruik maken van het openbaar vervoer. We stappen vlak bij de camping op en zoeven in 30 minuten naar Ascona waarvan we ons nog geen enkele voorstelling kunnen maken. Ik ben niet van alles eerst opzoeken op google street, in een digitale wereld is het al moeilijk genoeg om nog verrast te worden. En dat worden we compleet. Wát een bizar mooi stadje. Smalle straatjes komen uit op een boulevard waar de gekleurde huizen bijna met hun voeten in het meer staan. Onder aan die gevels rijgen restaurants en terrassen zich aaneen. We lopen langs de menukaarten, kijken nog even om de volgende hoek en maken kiezen daarmee alleen maar moeilijker.
De boulevard is zo’n fijne plek dat we besluiten om er de volgende dag ook te gaan ontbijten. De DJ die gisteravond nog op de steigers stond te draaien, is vervangen door een harpist die met zijn rustige muziekklanken de zondagochtend vult.
Cardada Bike Trail
Na het ontbijt zijn we klaar voor een mountainbikeavontuur. We bekijken de drie bewegwijzerde routes die er zijn: Monti Motti Bike (396), Cardada Bike Trail (397) en Alta Verzasca Bike (399). Die laatste loopt over negen kilometer over overwegend vlak terrein met hier en daar ook wat singletrack; een route bij uitstek geschikt voor beginners. De ‘alta’ voert je langs een groot deel van de rivier de Verzasca, beroemd om zijn smaragdkleurige water, en deels langs het bekende pad Sentierone of Sentiero Verzasca, wat tevens een van de mooiste wandelroutes van Zwitserland is.
Op de Cardada Bike Trail worden vloeiende stukken afgewisseld met wortels, rotsige passages en bochten die graag willen weten of je oplet.
Met een steigerende e-mountainbike onder onze kont kiezen wij echter voor de Cardada Bike Trail (397) die met ruim 30 kilometer, flink wat klimwerk en technische single tracks en heel stuk uitdagender is. We parkeren bij het station van Locarno, dat tevens het begin- en eindpunt van de route is.
Het eerste deel van de klim, naar het dorpje Bré boven Locarno, gaat over het asfalt omhoog, niet bepaald de ondergrond waarvoor je als mountainbiker komt, maar in ruil hiervoor krijgen we een uitzicht dat steeds verder openvalt. Het meer waarop we gisteren nog dobberden, schuift diep onder ons. Hogerop, voorbij Bré, maken de verharde wegen plaats voor onverharde gravelwegen door het bos die uitlopen in een singletrack richting Alpe Cardada waar het echte spektakel begint.
De officiële Cardada Bike-route telt ongeveer 1.400 hoogtemeters. Genoeg om het ontbijt een bestemming te geven. Wie een flink stuk van de klim wil overslaan, kan vanuit Orselina de kabelbaan naar Cardada nemen. Daarna blijft er genoeg te fietsen over. Vanaf het eindstation daal je eerst twee kilometer af, tot aan Capanna Stallone waar je fantastisch kunt lunchen. Vanaf hier start de lange singletrack richting Val Resa. Vloeiende stukken worden afgewisseld met wortels, rotsige passages en bochten die graag willen weten of je oplet. Mountainbike-ervaring is hier nuttiger dan overmoed. En voor het uitzicht kun je beter even afstappen. Het laatste stuk van onze rit gaat over het asfalt naar beneden, kunnen we eindelijk de remmen wat loslaten en scheuren we terug naar ‘de stal’.
Grotto America
Na deze intense fietsdag belanden we bij Grotto America in Ponte Brolla, naast de Maggia. In onze Ticino-special in Salt magazine schreven we al over de grotto’s, die veel verklaren over hoe hier wordt gegeten. Voordat er koelkasten bestonden, bewaarde men kaas, vlees en wijn in koele ruimtes bij rotswanden en natuurlijke spleten. Rond die voorraadkamers ontstonden plekken om samen te eten en te drinken.
Rond die voorraadkamers ontstonden plekken om samen te eten en te drinken.
Grotto America heeft bovendien een geschiedenis die verder reikt dan de keuken. In de negentiende eeuw verzamelden zich hier emigranten die via Genua naar Noord-Amerika wilden vertrekken. Een familie uit Ticino maakte overzee fortuin, keerde terug en kocht de grotto. De naam America herinnert aan hun bestemming, de oude schilderingen aan hun verhaal.
Dat geeft deze plek aan de rivier iets bijzonders. Wij zitten hier met vermoeide benen na een dag fietsen; ooit wachtten mensen hier op het begin van een compleet ander leven. Er zijn slechtere tafelgesprekken denkbaar dan de vraag wat je zelf zou meenemen als je alles achterliet.
Van Lago Maggiore verhuizen we naar TCS Camping Gordevio Valle Maggia. Meer bomen, meer dal, meer het gevoel dat je ergens middenin slaapt. Miralago was onze plek voor het strandleven; hier zitten we dichter op het ruigere Ticino. De Maggia stroomt door de vallei en aan weerszijden trekken de bergen het landschap omhoog.
Vanaf onze camping rijden we op onze derde dag via de Valle Maggia verder de Val Bavona in, naar San Carlo. Daar wacht de Funivia San Carlo–Robiei. In ongeveer een kwartier tilt de kabelbaan ons naar een bergwereld die weinig meer met de boulevard van Ascona te maken heeft. De verbinding werd in de jaren zestig aangelegd voor de bouw van de waterkrachtwerken. Tegenwoordig mogen ook wandelaars meeliften op dat stevige staaltje infrastructuur.
De kabelbaan naar Robiei is ook een handige opstap naar de Via Alta Vallemaggia, een serieuze kilometervreter van 200 km en 19 etappes die alpiene landschappen, sneeuwvelden, de indrukwekkende Basodino gletsjer, lariksbossen, alpenmeren, wilde bloemen, capanna’s en Zwitserse kaasplankjes als een parelketting aaneenrijgt Wij hebben hier helaas de tijd niet voor en kiezen voor het wandelen van een deel van het gletsjerpad bij de Basòdino. Het landschap ligt vol aanwijzingen van wat ijs hier heeft uitgespookt: uitgesleten rotsen, morenes, kale hellingen waar planten voorzichtig opnieuw beginnen. Je hoeft geen geoloog te zijn om te zien dat hier krachten aan het werk zijn geweest waarbij een mens weinig in te brengen heeft. De complete ronde vraagt volgens de regionale routebeschrijving ongeveer vierenhalf uur en ruim zevenhonderd hoogtemeters. Wij lopen een gedeelte. Genoeg om de schaal van het landschap te voelen en om trek mee terug te nemen naar Capanna Basòdino waar huttenwaard Roberto Iori ons buiten al tegemoet komt.
Nostrano
Het is twaalf uur maar dat weerhoudt Roberto er niet van om meteen een fles bondola open te trekken. Deze rode wijn wordt gemaakt van de gelijknamige inheemse druif die vooral in het noordelijke deel van Ticino wordt verbouw. Bondola wordt ook verwerkt in de traditionele lokale wijn nostrano, vaak samen met andere druivenrassen. Nostrano betekent zoiets als ‘van eigen bodem’ of ‘van ons’.
De bondola drinken we hier overigens niet uit een glas maar uit een traditionele Ticinese boccalino: een buikig keramieken kannetje mét handvat en een schenktuitje. Of uit een tazzino, lokaal ook tazzin genoemd, een kommetje zonder handvat. De klassieker is wit met aan de buitenkant twee strepen: rood en blauw, de kantonskleuren van Ticino.
Roberto begrijpt dat een wandelaar doorgaans weinig behoefte heeft aan een bescheiden portie pasta.
Dan is het tijd voor pasta. Veel pasta, en alles zelf gemaakt. Roberto begrijpt dat een wandelaar doorgaans weinig behoefte heeft aan een bescheiden portie. We kunnen niet kiezen, waarop hij voorstelt om dan maar van alles wat te nemen. Dat zullen we weten. De porties zijn zo royaal dat we lang niet alles op krijgen. De rest gaat mee in een doggybag. Eenmaal thuis zal ik daar nog twee dagen van eten.
Het liefst hadden we vanaf de berghut het wandelpad via Campo naar San Carlo gevolgd: ongeveer twee uur afdalen. Maar de bergpasta en de wijn hebben ons dusdanig in een roes gebracht dat we voor de kabelbaan kiezen.
Dan zit ons tripje er alweer op. Van een supboard naar een mountainbike en vervolgens met de wandelschoenen tussen de sporen van gletsjers: het past hier allemaal in drie dagen, zonder dat je van de ene kant van het kanton naar de andere hoeft te jagen. En steeds is er weer die tafel, bij het meer, aan de rivier of hoog in de bergen.
Vooral de vroege herfst of het voorjaar is een fijne periode voor dit rondje door Ticino. De grootste zomerdrukte is vertrokken of nog niet aangekomen. De temperatuur aan het water is aangenaam, boven begint het seizoen te kantelen. Neem dus altijd warme laagjes mee, stop de slippers er ook nog bij en laat de bergen bepalen wat er die dag mogelijk is.
Zelf op pad? Voor deze combinatie mik je het best op september of mei, juni. Wake-Inn vermeldt een zomerseizoen tot eind september; de kabelbaan San Carlo–Robiei is doorgaans van juni tot begin oktober voor bezoekers geopend. Controleer vooraf de dienstregeling, de opening van de campings en Capanna Basòdino (60 slaapplaatsen) en de omstandigheden op de bergpaden.
Meer inspiratie en routes vind je op ascona-locarno.com. www.ticino.ch en www.myswitzerland.com
Ticino ticket
Overnacht je in een van de meer dan vijfhonderd aangesloten accommodaties, waaronder hotels, hostels en campings, dan krijg je het Ticino Ticket. Daarmee reis je tijdens je verblijf gratis met het openbaar vervoer binnen het geldigheidsgebied van het ticket. Daarnaast krijg je korting bij aangesloten bergbanen, bootverbindingen en attracties. De korting en voorwaarden verschillen per aanbieder.
Meer info: www.ticino.ch
