Tekst: Ard Krikke | Beeld: collinspress.ie | Dit artikel verscheen eerder in Salt #6 - 2008
Ernest Shackleton werd zijn hele leven als een magneet naar Antarctica. getrokken Hij was vastberaden om als eerste mens de geografische zuidpool te bereiken. Door honger, ijsstormen en bevroren ledematen strandden Shackleton en zijn team in 1908 op 156 kilometer van de pool.
De poolexpedities van Ernest Shackleton (1874-1922) zijn al decennialang een inspiratiebron geweest voor de meest uiteenlopende avonturiers. Zo werd de jonge Edmund Hillary door het lezen over Shackletons poolexpedities geinspireerd om als eerste de Mount Everest te beklimmen.
Shackleton staat tot op de dag van vandaag synoniem voor moed, vastberadenheid, zelfopoffering en inspirerend leiderschap
Terug in de tijd
Om te begrijpen waarom de naam Shackleton een magische aantrekkingskracht op zoveel mensen heeft, moeten we een kleine honderd jaar terug in de tijd gaan. Ernest Shackleton ondernam in het begin van de 20e eeuw verschillende poolexpedities naar het witte continent. Nadat zijn Nimrod-expeditie in 1908 strandde voornamelijk door honger, vermoeidheid en slechte voorbereiding – en de Noor Roald Amundsen vervolgens wel de geografische zuidpool bereikte (in 1911), moest de Ier iets anders verzinnen om in de geschiedenisboeken terecht te komen. Het leek hem wel een mooi idee om als eerste het Arctische continent dwars over te steken. Terwijl de Europese landen elkaar tijdens de Eerste Wereldoorlog in de haren vlogen, zette de ontdekkingsreiziger in augustus 1914 met zijn schip de Endurance koers richting het zuiden.
ijskoude vastloper
Ook dit keer zat het de doorgewinterde poolreiziger niet mee. De Endurance liep in januari 1915 ten noordoosten van Antarctica vast in het pakijs van de Weddellzee. Wat volgde was een 1400 kilometer lange helletocht. De massieve ijszee hield het schip en haar 28 bemanningsleden maandenlang in een ijzeren greep. Uiteindelijk werd de Endurance in november door de enorme kracht van het ijs als een luciferhoutje verpletterd. De mannen konden niet anders dan hun heil op een enorme ijsschots zoeken. De tenten die ze bij zich hadden waren echter zo dun dat de zon en maan er doorheen schenen en ze geen enkele bescherming tegen de gierende poolwinden hadden. Alleen door pinguins, robben en zelfs hun eigen honden te eten en elkaar warm te houden, wisten de mannen te overleven.
1600 km afgedreven
Inmiddels waren ze door het ijs al zon 1600 kilometer naar het noorden afgedreven. In april 1916 leek het noodlot toe te slaan; hun ijsschots brak. Met man en macht werden de drie reddingssloepen, die ze uit het wrak van de Endurance hadden gered, te water gelaten. Het plan was om Elephant Island te bereiken. Na een barre tocht, waarbij ze de boten s nachts regelmatig op ijsschotsen moesten hijsen, bereikten de mannen halfdood het bergachtige en verlaten Elephant Island.
Helletocht
Omdat Elephant Island ver van alle scheepsroutes lag verwijderd, was er geen kans op redding. Daarom besloot Shackleton al na een paar dagen dat hij met vijf man naar het noordelijk gelegen South Georgia zou varen. Hij wist namelijk dat hier Noorse walvisstations lagen.
Op 16 april 1915 begonnen de mannen aan hun onmogelijk reis van bijna 1300 kilometer in een open reddingssloep over de ruigste zee ter wereld. De overige 22 mannen bleven achter op het eiland. Ze zouden elkaar pas vier maanden later weer terugzien. Behalve bijtende vorst, ijsschotsen, razende Arctische stormen en huizenhoge golven moest het zestal ook nog eens hongerige orkas zien te omzeilen.
Iedereen zat klappertandend in de boot. Na middernacht zakte de temperatuur tot -25 graden
Leestip
Het verhaal van deze tocht wordt prachtig beschreven door F.A. Worsley (kapitein van de Endurance) in Shackletons Boat Journey. Zo schrijft hij in een van zijn dagboeken: Het was een verschrikkelijk koude en natte nacht met veel regen en sneeuw. Iedereen zat klappertandend in de boot. Na middernacht zakte de temperatuur tot -25 graden. Hoe hard we ook roeiden, we kregen het niet meer warm. Onze gezichten waren zwart van vuil, kou en ellende. Toen ze na een paar dagen in een gigantische storm terecht kwamen, was er geen houden meer aan. Worsley: De ijskoude golven namen in hoogte toe en sloegen over de boot. Doordat het water meteen bevroor, lag de boot steeds dieper in het water waardoor we bijna kapseisden. De boot sprong en schopte als een ezel.
Land in zicht
Toch kregen Shackleton en zijn mannen na ruim twee weken varen land in zicht. Een vliegende storm deed ze alsnog bijna naar de zeebodem zinken. Het lot was hun echter goed gezind en op 9 mei konden ze voet aan wal zetten. Veel tijd om te rusten hadden ze niet. De bevroren en uitgemergelde mannen waren aan de verkeerde kant geland. Omdat het reddende walvisstation zich aan de andere kant van het eiland bevond, moesten ze hun tocht te voet over gevaarlijke gletsjers en bergen voortzetten. Nadat ze na een paar dagen een beetje op krachten waren gekomen, gingen ze op pad richting Stromness Bay. Na 36 uur non-stop gelopen te hebben, zagen ze voor het eerst in anderhalf jaar tekenen van menselijke beschaving. Ze werden als helden door de aanwezige Noorse walvisvaarders onthaald. Uiteindelijk zou het nog drie ruim drie maanden duren voordat Shackleton met een boot van de Chileense regering zijn 22 achtergebleven mannen van Elephant Island zou halen. Geen leven ging verloren.
The Shackleton Foundation
Hoewel alle poolexpedities van Sir Ernest Shackleton eigenlijk een tragisch einde kenden, staat zijn naam tot op de dag van vandaag synoniem voor moed, vastberadenheid, zelfopoffering en inspirerend leiderschap. De Shackleton Foundation heeft zich ten doel gesteld om in de toekomst mensen te ondersteunen die deze kwaliteiten bezitten en inzetten om anderen te helpen. Meer informatie over de stichting vind je op shackletonfoundation.org
Meer lezen
The Lost man, Kelly Tyler-Lewis
Nimrod, Beau Riffenburgh
The heart of the Antarctic, Sir Ernest Henry Shackleton
Shackletons way, Alexandra Shackleton
Shackletons Boat Journey, F.A. Worsley
