Er kan er maar een de eerste zijn. Maar waar liggen ze eigenlijk, die allereerste skatebaan, surfschool, boulderhal en mountainbike-route van ons land? Salt heft het glas op negen outdoor-oudjes die nog altijd zo fit als een hoentje zijn.
1676 De oudste langeafstandsschaatstocht: Twaalfstedentocht
Gouwe ouwe De eerste langeafstandsschaatstocht. | Waar Noord-Holland. | Sinds 1676.
Uit de mottenballen Het is het circus dat zich ook deze winter weer zal herhalen. Zodra het kwik ook maar in de buurt komt van de nul, beginnen weermannen, talkshowhosts en overenthousiaste ex-schaatsers al watertandend te speculeren over de Elfstedentocht. Ja, ook wij bidden de vorstgoden op onze blote knietjes voor een 16e editie. Maar als we dan toch mogen dagdromen, dan nog liever over de échte Tocht der Tochten: de veel minder bekende, maar veul oudere Twaalfstedentocht. Al in de winter van 1676 schaatsten vier bikkels binnen 24 uur een rondje langs Haarlem, Amsterdam, Weesp, Naarden en Muiden, Pampus, Monnikendam, Edam, Purmerend, Hoorn, Enkhuizen, Medemblik en Alkmaar. De 320 kilometer lange monstertocht was zo zwaar dat hij slechts één keer – in 1822 – werd herhaald.
Zo fit als een hoentje Dat de oudste schaatstocht uit onze geschiedenis nog een nieuwe editie krijgt lijkt helaas onwaarschijnlijk. Al was het maar omdat het Markermeer moet dichtvriezen om de tocht zonder klunen te kunnen voltooien. Toch spreekt de Twaalfstedentocht bij ons nog altijd tot de verbeelding. Wie probeert dit koude kunstje een keertje op de fiets? Of op de wandelschoenen?
1905 Het eerste natuurmonument: Het Naardermeer
Gouwe ouwe Het eerste natuurmonument. | Waar Het Naardermeer. | Sinds 1906
Uit de mottenballen Laten we die “waardeloze, onvruchtbare plassen” van het Naardermeer maar gewoon volplempen, bedachten de wethouders en burgemeester van onze hoofdstad in 1905. Zijn we meteen van ons afvalprobleem af. Er was echter één man waar de Amsterdamse bobo’s geen rekening mee hadden gehouden: Jacobus Pieter Thijsse. De onderwijzer, veldbioloog en natuurgek was met zijn roeiboot regelmatig op het vogelrijke meer te vinden en sloeg dus alarm als een rookmelder in een Finse sauna. Zijn verzet betekende niet alleen een kruis door de gemeenteplannen, maar ook de oprichting van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland.
Zo fit als een hoentje Hoewel Natuurmonumenten inmiddels maar liefst 355 Hollandse juweeltjes onder haar hoede heeft, fonkelt haar oudste natuurmonument nog als nooit tevoren. Van ringslangen tot reeën en van vossen tot vleermuizen. De ondiepe plassen, het moerasbos en de zompige weilanden van het Naardermeer bieden nog altijd onderdak aan een flinke beestenboel. In een bewegwijzerde wandelroute van 18,5 kilometer loop je vanaf het bezoekerscentrum over vlonderpaden, boslanen en zandweggetjes een rondje om het meer. De vaart erin? Het (deels) onverharde traject is ook als een trailrun af te leggen.
1913 De eerste bewegwijzerde fietsroute: Achtkastelenroute
Gouwe ouwe De eerste fietsroute. | Waar Het Gelderse Vorden. | Sinds 1913.
Uit de mottenballen Hackfort, Den Bramel, De Wildeborch, De Wiersse, Het Onstein, De Kieftkamp, Vorden, Suideras… Aan kastelen geen gebrek in de Achterhoek. Om eens goed te kunnen gluren bij de welgestelde buren, werd al in 1913 een fietstocht op poten gezet langs deze riante optrekjes. De Achtkastelenroute werd daarmee ook de eerste bewegwijzerde fietsroute van ons land. Vanaf het Marktplein van Vorden trap je in 34 kilometer langs acht – duh! – kastelen en landgoederen. Het leeuwendeel is particulier bezit en dus niet open voor het publiek. Maar ook tussen al die brede lanen, knappe tuinen en briljante bossen voel je je vanaf het zadel de koning te rijk.
Fit als een hoentje De Achtkastelenroute is nog altijd het stokpaardje van de Vordense VVV. Liever je hardloopschoenen van stal? Atletiekvereniging Hanzesport organiseert op zondag 3 maart voor de 36ste keer de Achtkastelenloop. Het 30 kilometer lange parcours is met zijn vele asfaltwegen, verharde fietspaden en hier en daar wat nostalgische klinkertjes een geliefd voorproefje voor de marathon van Rotterdam. Maar ook op de kortere afstanden – 10 en 21 km – heb je onderweg een meer dan vorstelijk uitzicht.
1914 De eerste wandelroute van Nederland: Barbarasche Tocht
Gouwe ouwe De eerste wandelroute. | Waar Van Amsterdam naar Arnhem. | Sinds 1914.
Uit de mottenballen Tuurlijk, de ANWB werd aan het eind van de 19e eeuw vooral opgericht om fietsers een duw in de rug te geven. Maar al gauw werden ook de eerste hobbysjokkers onder de vleugels genomen. En zo vatte bondsvoorzitter Pos het plan op om ter promotie de eerste bewegwijzerde wandelroute van Nederland uit de grond te stampen. Of in de woorden van weleer: “waagt men het onze aandacht te vragen voor zoo iets barbaarsch als het zich-voortbewegen-per-voet?” Precies 242 sollicitanten melden zich aan om de klus te klaren. Maar alleen legerkapitein J.D.H. Beckering mocht uiteindelijk de stevige stappers straktrekken. In ruim 700 bordjes, 4 stenen informatiezuilen en een handzaam boekje stippelde hij tussen Amsterdam en Arnhem in 1914 de ‘moeder aller wandelroutes’ uit.
Fit als een hoentje Bijna 110 jaar later voert de tocht tussen beide steden voor ongeveer 80 procent nog altijd over dezelfde wegen als toen. Op anwb.nl is het stokoude traject in een nieuw jasje gehesen en opgehakt in zes dagetappes van 21 tot 30 kilometer. Vanuit de hectiek van de hoofdstad stiefel je langs statige villa’s, over zinderende beukenlanen, tussen prachtige plassen en door botanische tuinen. De eindstreep is getrokken in het groene hart van Arnhem: het wonderschone park Sonsbeek.
1947 De eerste marathon van Nederland: Enschede Marathon
Gouwe ouwe De eerste marathon | Waar Enschede | Sinds 1947.
Uit de mottenballen Voor de eerste marathon ooit moeten we natuurlijk terug naar Griekenland en het jaar 490 voor Christus. Maar bijna tweeënhalf millennium later had ook Nederland dan eindelijk zijn primeur. Enschede om precies te zijn. Tuurlijk, 1947 was nog steeds in de steentijd van het georganiseerde hardlopen. De eerste editie haalden slechts 33 lopers de finish. Nota bene een Fin ging met de winst aan de haal; en in een tijd waar de profs tegenwoordig ruim veertig minuten vanaf bijten. Waarna achteraf ook nog eens bleek dat het parkoers meer dan 2,5 kilometer te kort was geweest.
Fit als een hoentje. In driekwart eeuw is er een hoop veranderd in het Twentse land. Hoewel de marathon van Enschede niet de faam noch de mensenmassa’s heeft van Rotterdam en Amsterdam, staat het evenement stevig in de top van snelste en beste georganiseerde loopwedstrijden van ons land. Op 21 april klinkt het startschot voor de 54ste editie. Alvast op verkenning? Ren eens een rondje door het G.J. van Heek Park: een oase voor hollende Tukkers en vaste prik in het parkoers. Dit rijksmonument zelf staat overigens ook bol van de geschiedenis. Het is namelijk het allereerste volkspark van ons land.
1979 Het oudste skatepark: Het Hulsbeek
Gouwe ouwe De eerste skatebaan. | Waar Oldezaal. | Sinds 1979.
Uit de mottenballen Tony Hawk was nog amper droog achter zijn oren. Ook Rodney Mullen zat nog onder de jeugdpuistjes. Maar ons eigen Nederland had al wel een allereerste skatepark. In Amsterdam? Roffa dan? Nijmegen misschien? Nope. Good old Oldenzaal was eind jaren ‘70 het kloppende hart van de vaderlandse skatescene. “Skateboarden is in Nederland nog betrekkelijk nieuw en nog nergens mogelijk op een geëigende baan”, aldus de plaatselijke pennenlikkers. “Maar omdat er wel plankjes worden verkocht en deze sport te gevaarlijk is in het openbaar verkeer, is het noodzakelijk nu ook eens een baan aan te bieden.” En dus mochten in recreatiepark Het Hulsbeek de cementmolens opdraven om het eerste skatepark van ons land aan te leggen.
Fit als een hoentje Bijna een halve eeuw later is Het Hulsbeek een van de best bewaarde skatefossielen van Europa, en zo een bedevaartsoord voor skaters van ver, vér buiten Twente. De oude down hill, oefenbaan en freestyle-sectie zijn nog immer open. Maar het pronkjuweel is ook nu nog de lokale snake run. Het afgebladderde asfalt kronkelt 800 meter lang als een boa constrictor door het Overijsselse groen. Ideaal op de kortere planken, maar nog steeds grandioos glooiend op een longboard van formaat.
1984 De eerste surfschool van Nederland: Hart Beach
Gouwe ouwe De eerste surfschool. | Waar Scheveningen. | Sinds 1984.
Uit de mottenballen Je hebt mensen die het strand rillend vaarwel zwaaien zodra de r in de maand komt. En je hebt lieden die hartje winter gewoon een wat dikkere wetsuit uit hun kofferbak trekken, een plens zeewater in hun gezicht spetteren en met een brede grijns de branding inlopen. Tot die laatste categorie behoorde Etsko Schuitema: een doorgewinterde surfer én oprichter van Neerlands eerste surfschool, aan de Scheveningse Strandweg. Zo’n twintig jaar lang was Hart Beach de enige surfschool op ‘Scheef’. Al was het in de beginjaren niet veel meer dan een roestige container waar de wetsuits hingen te drogen en van waaruit Etsko en kornuiten kleine happen verkochten.
Zo fit als een hoentje Na het overlijden van de founding father – ruim twintig jaar terug – hing de toekomst van Hart Beach even aan een zijden draadje. Maar sinds zoons Paul en Romke het roer overnamen, is het bedrijf uitgegroeid tot een goed geoliede surfschool, surfshop (twee zelfs) en strandrestaurant. Waar veel tenten aan de Haagse kust elk najaar hun boedeltje moeten pakken, heeft Hart Beach bovendien een vergunning om 365 dagen per jaar open te blijven. Ook deze winter kun je er dus terecht voor een warm bakkie choco én een koude plens.
1992 De eerste mountainbikeroute: Parkstad-Brunssum
Gouwe ouwe De eerste mountainbike-route. | Waar Brunssum, Zuid-Limburg. | Sinds 1992.
Uit de mottenballen Je moet roeien met de riemen die je hebt. Ook als mountainbiker. Toen er nog geen vuilnisbelten werden omgedoopt en zandheuvels werden opgestuwd, had de liefhebber van mul zand en steile klimmetjes in ons platte landje dus bijkans maar één optie: op naar Zuid-Limburg! Alleen in ‘s lands meest zuidelijke provincie werd je op de fiets getrakteerd op de natuurlijke hoogteverschillen waar mtb’ers naar snakken. Zeker op de Brunssummerheide, waar in 1992 de eerste officiële mtb-route werd geopend: Parkstad-Brunssum.
Fit als een hoentje Het oudste mtb-parkoers van Zuid-Limburg is ook een van de meest veelzijdige. Vanuit Heerlen slinger je in 18,4 kilometer rond de o zo mooie Brunssummerheide. Je kachelt veelal over zanderige singletracks, langs glinsterende kikkerpoeltjes en door dichtbegroeid bos. Met ruim 320 hoogtemeters aan hellingen krijgen ook de kuiten het te verduren. Het smaakt naar meer? Deze route Parkstad-Brunssum is simpel vast te rijgen aan nog eens drie lokale lussen voor in totaal 76 kilometer aan stuiterplezier en 1100 hoogtemeters. Wie dan nog steeds niet verzadigd is, kan vanaf de route Parkstad-Heerlen ook eenvoudig doorsteken om het verdere Limburgse routenetwerk te beproeven.
2007 De eerste boulderhal: Monk Eindhoven
Gouwe ouwe De eerste boulderhal. | Waar Eindhoven. | Sinds 2007.
Uit de mottenballen Het was 2007. Nou goed, 2008 mag ook. Misschien nog een jaartje later zelfs. Waar het om gaat is: we moesten er uit. Met heel de redactie, ja. Even de kop leegmaken. We kunnen niet alleen maar mooie blaadjes maken, toch? Boulderen dus! Boulwattes? Nee, zelfs binnen ons outdoorwereldje was deze klimdiscipline – zonder zekering, maar met dikke matten – destijds nog relatief onbekend. Dus wij naar Eindhoven. Kon dat niet dichterbij? Nee, dat is het punt: ze waren de eerste daar in de Lichtstad. Monk was de naam: de allereerste boulderhal van ons land. We stapten binnen. We keken omhoog. En we waren verkocht.
Zo fit als een hoentje Je kunt het je haast niet voorstellen nu boulderhallen door heel het land als paddenstoelen uit de grond schieten, maar amper 15 jaar geleden was het Eindhovense Monk nog een totale noviteit. Dat de drie oprichters hun tijd vooruit waren, bleek ook uit hun keus voor Strijp-S: het toen heus nog niet zo hippe stadsdeel waar ze als een van de eerste waren neergestreken. Inmiddels is er een nieuwe hal – nog steeds op het voormalige Philipsterrein – met maar liefst 700 vierkante meter aan klimwanden. En het imperium is uitgebreid met klimhallen in o.a. Rotterdam, Amsterdam, Hilversum en het Belgische Hasselt.
