Tekst Matthijs Meeuwsen Foto’s Archief Alastair Humphreys
OP DE KAART: De sleutel is nieuwsgierigheid.
Alastair Humphreys (1976) was ooit de man van de grote expedities, maar werd later de pleitbezorger van het nabije. Het fenomeen ‘micro-adventures’ komt uit zijn koker. Later ging hij nog een stap verder door een kaart van zijn eigen woonomgeving in 400 vakjes van één vierkante kilometer te verdelen en een jaar lang binnen die grenzen te blijven. Behalve dat het resulteerde in zijn boek Local (2024) is dit wat er gebeurde.
Je was nog maar negen jaar toen je de drie hoogste bergen van Yorkshire beklom. Zat die hang naar avontuur er al zo jong in? “Nou, dat was gewoon onderdeel van een schoolreisje op mijn basisschool. Boven op elke berg stond een van de leraren en verder moesten we het zelf maar uitzoeken. Kennelijk kon dat toen nog gewoon. Tijdens een ander keuzevak ben ik later ook nog met twee vriendjes door half Engeland gefietst; waarbij we vreselijk verdwaalden en zo zelfs op de hoogste bergpas van het land terecht kwamen. Maar verder was ik als jochie niet bovengemiddeld avontuurlijk, hoor.”
Terwijl je later wel zo’n twintig jaar lang de wereld over bent gereisd voor allerlei expedities. Met de fiets door Pakistan, wandelend langs de Indiase Kaveri-rivier, de Yukon afpeddelen per kano, de roemruchte Marathon des Sables door de Marokkaanse woestijn… Wat trok je zo aan in dat soort ondernemingen? “Ik had toen nog een heel clichématig beeld van avontuur. De stoere jongen uithangen, jezelf fysiek tot het uiterste duwen, je eigen leven in de waagschaal leggen; dat soort macho gedoe. Ik wilde mijzelf – maar zeker ook de buitenwereld – ervan overtuigen dat ik meer was dan die spichtige bonenstaak. Een potje opscheppen dus, maar dan op een beleefde, Britse manier. Ik had het toen nooit toegegeven, maar stiekem was ik gewoon op zoek naar erkenning. Zoals heel veel jonge mensen.”
Ik had vroeger nog een heel clichématig beeld van avontuur. De stoere jongen uithangen, jezelf fysiek tot het uiterste duwen, je eigen leven in de waagschaal leggen; dat soort macho gedoe.
Welke ingrediënten zocht je in een avontuur? “Ik had meer een hang naar wilde landschappen – bergen, woestijnen, oceanen – dan naar vreemde culturen. Maar het kon me vooral niet ver genoeg zijn. Hoe verder de reis, hoe interessanter het per definitie was. Alles beter dan thuis.”
Wat voor soort leven had je voor ogen? “Mijn plan was om alsmaar buitengewone expedities te ondernemen; zodat ik daar boeken over kon verkopen en betaalde praatjes over kon houden. Het woord ‘buitengewoon’ zegt het al; ik plaatste mijzelf heel arrogant buiten de ‘gewone’ mensen. In de hoop dat zij zouden denken: ik zou ook wel zulke reizen willen maken, maar ik ben helaas geen Echte Avonturier zoals Alastair.”
Laten we alsjeblieft niet doen alsof het ene avontuur beter is dan het andere.
Wanneer kwam het besef dat je voor een goed avontuur niet in het vliegtuig hoeft te stappen? “Die mentaliteitsverandering kwam heel gestaag. Tot twaalf jaar geleden maakte in nog steeds allerlei grote reizen. Maar ondertussen werd ik steeds meer benieuwd hoe het zou zijn als ik daarnaast ook een soort kleine, meer laagdrempelige varianten daarvan zou opzetten. Ik ben opgeleid als leraar, en ik denk dat ik die kant simpelweg nooit helemaal ben kwijtgeraakt. Tijdens mijn schoolbezoeken en in mijn blogs gaf ik voortdurend praktische handvatten voor een avontuurlijker leven. Dat aansporen van mensen begon ik steeds leuker te vinden.”
Kwam het ook niet voort uit een puur praktische noodzaak? “Absoluut. Ik voelde nog steeds de drang om grote avonturen te beleven, maar tegelijkertijd had ik inmiddels een vrouw en kinderen, waardoor ik niet opeens mijn spullen kon pakken om de Atlantische Oceaan over te roeien. Dat is ook waarom het concept van micro-adventures volgens mij zo aanslaat. Ik leid nu een leven waar de meeste mensen zich in kunnen herkennen. Die ellenlange fietsreizen of kano-trekkings behoren niet meer zo makkelijk tot de mogelijkheden, maar je kan diezelfde activiteiten ook op kleine schaal beleven en er evenveel plezier uit halen. In mijn nieuwe boek wilde ik eigenlijk ook op zoek gaan naar dat soort typische outdooractiviteiten, maar dan nog dichter in de buurt. Alleen in de praktijk pakte het heel anders uit.”
In Local beschrijft Alastair hoe hij op internet een persoonlijke plattegrond bestelt met zijn eigen huis precies in het midden. De hele kaart deelt hij daarna op in 400 vakjes van één vierkante kilometer. Op de hardloopschoenen zou hij binnen anderhalf uur van oost naar west kunnen rennen. Toch dwingt hij zichzelf om maar liefst een jaar lang enkel binnen de grenzen van zijn plattegrond te blijven. Via een geautomatiseerde nummertrekker selecteert hij wekelijks een willekeurig vakje, om die vervolgens zo goed mogelijk te leren kennen.
Wat zou de 20-jarige Alastair hebben gevonden van het leven dat je nu leidt? “Hij zou er zonder twijfel van walgen. Kijk me hier nou toch eens zitten in mijn schuur: ik word geïnterviewd door een outdoormagazine uit Nederland, zit in sportkleding waar ik geen cent voor heb betaald en heb tienduizenden volgers op mijn Instagram. En waarom? Alleen maar omdat ik een beetje loop rond te dwalen in mijn eigen buurt. De jonge Al zou het te triest voor woorden vinden. En in de verste verte niet avontuurlijk bovendien.”
Aan het begin van het boek schrijf je nog steeds niet bepaald met liefde over je woonplaats. “Klopt. Ik had veel liever ergens in de bergen van Alaska gewoond. Maar mijn vrouw en kinderen houden wel van deze plek en in hou van hen. Soms moet je in het leven nu eenmaal water bij de wijn doen.”
Je noemt geen enkele plaatsnaam in je boek. Waarom niet? “Als ik in mijn blog beschrijf hoe cool het is om na je werk gewoon eens een nachtje te wildkamperen boven op een heuvel, krijg ik meteen allerlei mailtjes met de vraag om welke heuvel het gaat. Maar ik schrijf geen receptenboeken, hè. Zoek lekker je eigen heuvel. Dat is juist wat het avontuurlijk maakt. Met dit boek is het precies hetzelfde: de dingen die ik tegenkom in en rond mijn waardeloze, tamelijk saaie dorp zie je overal ter wereld. Fastfoodrestaurants, fabrieken, boerderijen, bossen, spoorwegen, heuvels… Die middelmatigheid van het landschap is juist wat het zo universeel maakt. We wonen allemaal in het boek dat ik heb geschreven.”
Ik schrijf geen receptenboeken, hè. Zoek lekker je eigen heuvel. Dat is juist wat het avontuurlijk maakt.
Maar hoe vind je in zo’n dertien-in-een-dozijn-dorp nou een jaar lang avontuur? “De sleutel is nieuwsgierigheid. Kijk, diep van binnen ben ik nog steeds gek op reizen. Stel dat ik nu op de trein naar Nederland zou stappen. In Londen regent het en zie je op elke straathoek een Starbucks of een McDonalds. Drie uur later kom je aan in Amsterdam en heb je nog steeds precies hetzelfde weer en precies dezelfde fastfoodketens. En toch ben ik plotseling door alles gefascineerd. ‘Moet je nou toch eens kijken: de knop van het stoplicht tikt net in een ander ritme!’ Geografisch is er nauwelijks een verschil tussen beide plekken. Het verschil zit hem puur in mijn houding. Ik denk dat die nieuwsgierige, enthousiaste en positieve mindset uiteindelijk veel belangrijker is dan de geografie van je bestemming. Ook als je hemelsbreed maximaal tien kilometer van je eigen huis vandaan gaat, zoals in mijn boek.”
Hoe ging je te werk als je een nieuw vakje van je plattegrond betrad? “Eerst probeerde ik op de kaart een grof beeld te krijgen van de indeling van dat ene vierkantje. Daarna begon ik gewoon te lopen, met als doel om elke straat, huis of boom in dat vakje gezien te hebben. Ondertussen probeerde ik zoveel mogelijk details in me op te nemen of op te schrijven in mijn notities. Dat was mijn huiswerk: de aanknopingspunten waar ik bij thuiskomst nog urenlang verder naar zocht op internet of in honderden boeken.”
‘Een tekort aan taal leidt tot een tekort aan aandacht’, schrijf je. Leg uit. “Kijk, als je een vogel ziet fladderen waarvan je de naam niet weet is het een moment dat al snel weer vervliegt in je gedachten. Zo had ik het zelf ook mijn leven lang gedaan: aan het begin van het boek kon ik amper een duif en een kraai van elkaar onderscheiden. Maar als je vervolgens wel begint op te zoeken om wat voor dier het eigenlijk gaat, leer je misschien dat het een bonte vliegenvanger betreft die tienduizenden kilometers heeft afgelegd om vanuit Afrika naar jouw achtertuin te vliegen. Best cool eigenlijk. Ineens voel je wel een soort verbinding. Met een onbekende boom, paddenstoel of plant is het net zo. Je begint steeds meer lagen af te pellen, waardoor steeds meer zaken interessant worden. Al is dat misschien ook een teken dat ik vreselijk oud begin te worden.”
Elk detail kan een aanleiding zijn om meer te willen ontdekken? “Exact. Zolang je maar snapt dat ontdekken geen verre, loodzware reis hoeft te zijn, maar ook een ontdekkingsreis in de cultuur, geschiedenis of biologie van een plek in de buurt.”
Voorbeeldje: de aanblik van een compleet willekeurige appelboom mondt in je boek uit in een maalstroom aan informatie over de kunst van het enten, de etymologie van de Kazachstanse hoofdstad, prehistorische megafauna, kooplieden op de Zijderoute en de traditionele kerstkus onder de maretak.
Moest je als lokale ontdekkingsreiziger ook leren om jezelf zo te laten meeslepen door je eigen nieuwsgierigheid? “Op internet gaat dat haast vanzelf. Je klikt steeds maar weer door op een nieuwe link, en voor je het weet staan er vijftig vensters open. Het is digitaal dwalen. Ik probeerde gewoon overal voor open te staan en me inderdaad te laten meevoeren door die stroom aan informatie. Een groot deel van dit boek is simpelweg het resultaat van de eerste tien zoekopdrachten op Google. Als ik nog verder was doorgeklikt had de geschiedenis van appelsap in Californië misschien wel het boek gehaald. Maar ik pretendeer zeker niet dat ik nu alles over appels weet. Ik vind het veel leuker om over allerlei uiteenlopende onderwerpen een klein beetje te begrijpen.”
Is je definitie van een micro-adventure ook veranderd door dit boek? “Die definitie is altijd heel vloeibaar geweest. Avontuur is bovendien een begrip dat voor iedereen anders is. Na lezingen komen er weleens mensen naar me toe die zeggen: ‘ik heb zelf tien dagen door Schotland gefietst, maar dat is natuurlijk totaal andere koek dan de wereldreizen van jou.’ Onzin! De overeenkomsten zijn veel groter dan de verschillen. We weten beide precies hoe het voelt om je benen te hebben leeg getrapt, en dat je dan je tent moet opzetten terwijl je eigenlijk scheurende honger hebt. Laten we alsjeblieft niet doen alsof het ene avontuur beter is dan het andere. Al is dat ironisch gezien natuurlijk precies wat ik wel deed toen ik jong was. Zo van: ik ben veel stoerder dan jij, dus koop alsjeblieft mijn boek.”
Je klinkt in het boek Local ook veel activistischer dan voorheen. “Het is geen nieuws als ik zeg dat de wereld er niet best voorstaat. Jarenlang heb ik me daar afzijdig van gehouden. Maar inmiddels voelt het voor mij veel belangrijker dan een zoveelste tip voor een goede winterslaapzak. Daar komt bij: als je elke dag maar weer in de natuur doorbrengt, ontkom je er simpelweg niet aan om ook na te denken over problemen als klimaatverandering, biodiversiteit en landgebruik. Maar je zult mij niet ineens horen praten over longkanker of de staat van de Mexicaanse politiek. Al zijn dat heus ook wel onderwerpen waar ik gedachtes over heb.”
Aan welke vakjes op de kaart heb je de beste herinneringen? “Ik heb het meest genoten van de vierkantjes die op voorhand juist heel lelijk en industrieel leken. In de praktijk waren die vaak juist heel vredig en wild. Mijn favoriet was een voormalige golfbaan die momenteel weer wordt heroverd door de natuur. Dat geeft de burger moed: als we de boel niet al te veel om zeep helpen, vind de natuurlijk altijd een manier om weer op te krabbelen.”
En de moeilijkste vakjes? “Dat waren de vakjes waarbij ik zelf gewoon niet zo in de stemming was. Als ik afgeleid was door mijn e-mails, of gewoon niet zo lekker in mijn vel zat. Maar dat sluit weer aan op mijn eerdere stelling dat je eigen gemoedstoestand veel doorslaggevender is dan je omgeving. De vervelende vakjes waren een weerspiegeling van mijn vervelende bui die dag.”
Thoreau is wereldberoemd om zijn zogenaamde off-grid bestaan in een klein hutje in het bos. Maar in de werkelijkheid bevond die hut zich maar net buiten de bebouwde kom.
De Amerikaanse schrijver Henry Thoreau is door heel het boek een inspiratiebron. Waarom? “Thoreau is wereldberoemd om zijn zogenaamde off-grid bestaan in een klein hutje in het bos. Maar in de werkelijkheid bevond die hut zich maar net buiten de bebouwde kom. Zijn moeder kwam gewoon langs om zijn was te doen, en hij ging geregeld nog het dorp in om zijn vrienden te zien. Toch blijf het voor mij een avontuurlijke geest. Dan zit hem vooral in zijn observatievermogen. De wisseling van de seizoenen, de planten om hen heen; hij had overal oog voor. Al blijft Walden een boek waar je nauwelijks doorheen komt. Ik had gelukkig een boek met zijn mooiste citaten: een distillaat met kleine beetjes van zijn wijsheid.”
Wat denk je zelf dat mensen weerhoudt om een avontuurlijk leven te leiden? “Ik denk dat mensen vaak de misvatting hebben dat ze later meer tijd en geld zullen hebben, en hun dromen daardoor blijven uitstellen. En op een kleinere schaal natuurlijk de veronderstelling dat ze eerst maandenlang hard moeten werken, om pas in de vakantie op avontuur te kunnen. Terwijl je je leven heel makkelijk op een dagelijkse basis kunt doorspekken met kleine, laagdrempelige avontuurtjes. Dus geen ticket naar Tanzania, maar gewoon even een frisse duik nemen voor je de kids uit school haalt of een keer een hardlooprondje door een wijk die je nog niet kent. Vaker en dichter bij huis; dat is mijn doktersadvies.”
Maar is een project als de jouwe bijvoorbeeld ook mogelijk als je midden in de stad zou wonen? “Wat mij betreft maakt dat het alleen maar interessanter. Wanneer je een jaar lang een plattegrond zou willen uitpluizen in de bergen van Schotland, zouden de dagen al gauw op elkaar gaan lijken. Maar in de stad valt er zoveel te ontdekken op het gebied van cultuur, geschiedenis, maar zelfs ook natuur. Of denk aan al die verschillende gerechten! In Londen heb ik weleens het hele culinaire alfabet afgeturfd door elke dag te eten in een ander restaurant: Afghaans, Boliviaans, Cambodjaans, Deens, ga zo maar door.”
Oordeel je inmiddels ook milder over je eigen woonplaats? “Jazeker. Het voelt nu veel meer als mijn thuis dan voorheen. Zelfs de zogenaamd lelijke stukken – vol graffiti en gebroken ruiten – vind ik heerlijk om te bezoeken.”
En je hebt ook nog lang niet alle 400 vakjes bezocht. “Nee, precies. Ik heb laatst nog de Seven Summits van mijn kleine plattegrondje beklommen. En eerder deze week maakte ik een tochtje van de noord- naar de zuidpool. Er valt nog zoveel te ontdekken! Bovendien: de bossen die ik in de lente heb bezocht, zullen in de winter weer een hele nieuwe wereld zijn. En die heuvel die er overdag zo mooi uitzag, biedt onder de nachtelijke sterrenhemel waarschijnlijk weer een hele andere beleving. Hoe beter je kijkt, hoe meer je ontdekt. De enige begrenzing is mijn eigen nieuwsgierigheid.”
Vaker en dichter bij huis; dat is mijn doktersadvies.
