Helden rusten nooit, zelfs niet als ze van steen of staal zijn. Ze kijken over pleinen, kliffen en bergpassen alsof de horizon nog altijd iets van hen vraagt. Salt verzamelde een bonte stoet standbeelden wereldwijd: ontdekkers met starende blik, wielerlegendes in eeuwige sprint, surficonen in hun golf, bergpioniers die altijd ‘bijna boven’ zijn. Elk beeld stokstijf stil, maar onder hun sokkels borrelen verhalen van lef, obsessie, verlies en glorie. Verhalen die (ons) blijven bewegen.
Escultura Veado Surfista (Surfende hertmens)
Onthuld 18 november 2016
Standplaats Sítio (het hoger gelegen deel van Nazaré) in Portugal. Boven op de klif kijkt het surfende hertmens uit over het beroemde Praia do Norte waar ’s werelds grootste golven breken.
Size matters ± 6 meter hoog | Materiaal Marmer en staal
Beeldbepaler de Portugese beeldhouwster Adália Alberto.
In beeld Veado brengt twee werelden samen in één iconisch beeld: een hertenkop op een gespierd surflichaam. Het is een knipoog naar de legende van Dom Fuas Roupinho (1182) en het ‘mirakel’ waarbij een hert hem op het randje van de klif tot stilstand bracht, én een eerbetoon aan de moderne roem van Nazaré als big-wave mekka waar surfers net als Roupinho destijds de dood in de ogen kijken.
Hamana Kalili
Onthuld 20 februari 2015
Standplaats Het Polynesian Cultural Center in Lãie (O’ahu), Hawai’i.
Size matters ± 2.2 meter hoog | Materiaal Brons
Beeldbepaler Leroy Transfield, een Maori-beeldhouwer uit Nieuw-Zeeland
In beeld Hamana Kalili (1882–1958) geldt als de vader van het wereldberoemde shaka-handgebaar. Volgens het verhaal verloor hij zijn drie middelvingers in de suikerfabriek waar hij werkte, al zei hij zelf dat een haai ze had afgebeten.
Shark-eyes verbasterde in de loop der tijd tot shaka. Hamana werd een lokale beroemdheid omdat hij met zijn verminkte hand kinderen wegwuifde die op de treinen probeerden te springen om suiker te proeven. De kinderen namen het gebaar over om elkaar te laten weten dat Hamana er niet was en de kust veilig was. Uiteindelijk werd shaka een universeel teken van goede wil, vriendschap en de Hawaiiaanse Aloha-geest, en via lokale surfers ging het de wereld over als de ‘hang loose’-groet.
In de Salt Shop
Island Trails
Droom je van wandelen langs ruige kusten, vulkanische landschappen, stille bergpaden en afgelegen vissersdorpjes? Island Trails van Elmar Teegelbeckers neemt je mee naar enkele van de mooiste wandeleilanden ter wereld.
Duke Paoa Kahanamoku, bijnaam: The Duke
Onthuld 24 augustus 1990, op de 100ste geboortedag van de legendarische surfer en olympisch zwemkampioen.
Standplaats Waikīkī Beach, Honolulu (O‘ahu), Hawaii.
Size matters ± 2,7 meter hoog | Materiaal Brons.
Beeldbepaler Jan Gordon Fisher, een beeldhouwer uit Hawaii.
In beeld Duke Paoa Kahanamoku (1890–1968) was een Native Hawaiian waterman: topzwemmer, surfer, lifeguard en wereldwijde uithangbord van Hawaii. Hij brak zwemrecords en won vijf Olympische medailles (waarvan drie keer goud) in 1912, 1920 en 1924. Zijn erfenis is nat tot op het bot. Hij geldt als dé sleutelpersoon in de verspreiding van het surfen buiten Hawaii en wordt daarom vaak de ‘vader van het moderne surfen’ genoemd. Daarnaast belichaamt hij de Aloha-geest: open, verbindend, gastvrij. En dat zie je terug in het standbeeld: armen wijd open en naar de straat gedraaid in plaats van naar de oceaan, als uitnodiging.
John Muir (als jongen)
Onthuld oktober 1997
Standplaats Dunbar High Street (East Lothian), Schotland.
Size matters ± 5 meter hoog, incl. sokkel | Materiaal Brons
Beeldbepaler de Oekraïense kunstenaar Valentin Ivanovich Znoba.
In beeld John Muir (1838–1914) was een Schots-Amerikaanse natuurvorser en schrijver die met zijn essays en activisme het idee hielp landen dat wildernis geen ‘ongebruikt land’ is, maar iets dat bescherming verdient.
Hij was cruciaal voor de totstandkoming van Yosemite en Sequoia als nationale parken en stond aan de wieg van de Sierra Club (1892), die natuurbehoud politiek gewicht gaf. Zijn erfenis voel je nog steeds in hoe we naar natuur kijken: nationale parken als moreel kompas (in de VS én daarbuiten), en dichter bij huis in Schotland via routes als de John Muir Way (215 km), een langeafstandwandel- en fietspad dat eindigt in Dunbar, precies op zijn geboortegrond.
In de Salt Shop
Rab Exion ND35L – Hiking Pack
De Rab Exion ND35L is dé rugzak voor serieuze hikers die licht en snel willen bewegen zonder in te leveren op comfort en functionaliteit. Met een inhoud van 35 liter is deze hiking pack perfect voor lange dagtochten of meerdaagse avonturen met een minimale uitrusting.
Jacques-Yves Cousteau
Onthuld 14 mei 2012
Standplaats Aan de beroemde, kilometerslange wandelboulevard (Malecón) van La Paz in Baja California Sur, Mexico.
Size matters ± 1,70 meter hoog | Materiaal Brons
Beeldbepaler Manuel Salvador Rocha Higuera, een bekende beeldhouwer uit de regio Baja California Sur.
In beeld Cousteau (1910–1997) was de Franse zeeofficier en oceaanverkenner die, mede dankzij de Aqua-Lung (een van de eerste ademhalingsapparaten die zelfstandig duiken mogelijk maakte) de onderwaterwereld naar het grote publiek bracht via films en expedities.
Dat hij hier aan de boulevard staat is geen toeval. Cousteau noemde de Sea of Cortez (Golfo de California) het ‘aquarium van de wereld’. In 1987 leidde hij met de Cousteau Society een Sea of Cortez-expeditie aan boord van de Alcyone, om ecosystemen vast te leggen en aandacht te vragen voor bedreigingen zoals overbevissing en ongecontroleerd toerisme.
Sacagawea
Onthuld 13 oktober 1910
Standplaats Bismarck, North Dakota, bij de entree van het North Dakota Heritage Center & State Museum.
Size matters ± 3,7 meter hoog | Materiaal Brons
Beeldbepaler De in Frankrijk geboren Amerikaanse beeldhouwer Leonard Crunelle.
In beeld Sacagawea is bekend om haar rol bij de Lewis and Clark-expeditie (officieel: de Corps of Discovery 1804-1806), de Amerikaanse verkenningstocht die in opdracht van president Thomas Jefferson nieuw territorium in kaart moest brengen.
Behalve de weg wijzen, speelde ze een cruciale rol als brug tussen werelden: ze sprak Shoshone en kon via haar man Charbonneau (Frans) helpen vertalen, waardoor de expeditie met verschillende volken kon onderhandelen, vooral toen ze Shoshone-paarden nodig hadden om de Rockies over te steken.
Het standbeeld toont Sacagawea met haar baby Jean Baptiste Charbonneau op haar rug, westwaarts kijkend. Haar aanwezigheid als vrouw met kind werkte als een token of peace, waardoor ontmoetingen minder gespannen begonnen.
Roald Amundsen
Onthuld 16 juli 1937, de dag dat hij 65 geworden zou zijn.
Standplaats Aan de waterkant in het centrum van Tromsø.
Size matters ± 2 meter hoog | Materiaal Brons
Beeldbepaler De Noorse beeldhouwer Carl E. Paulsen.
In beeld Amundsen (1872–1928) was de Noorse poolreiziger die als eerste de Noordwestelijke Doorvaart door de Canadese Arctische archipel voltooide (1903-1906), als eerste de Zuidpool bereikte (1911) en als eerste over de Noordelijke IJszee vloog. Hij gaf daarmee het idee van ‘het onmogelijke’ een nieuwe betekenis.
Amundsen had sterke banden met Tromsø: de stad was uitvalsbasis voor expedities én vertrekpunt van zijn laatste reis, een met de Franse vliegboot Latham in 1928, waarna hij verdween. Zijn lichaam, en dat van de rest van de bemanning, is nooit teruggevonden.
In de Salt Shop
Caran D’ache
Alpine Frost Aquarelpotloden
Er zijn van die momenten waarop je voelt dat de wereld even tot stilstand komt. Een dun laagje rijp op de vensterbank, een bleke zon boven een stil landschap. Precies dat stille winterlicht heeft Caran d’Ache gevangen in de Alpine Frost Special Edition, een set die aanvoelt als een frisse bergbries, helder en zuiver.
Ernest Shackleton.
Onthuld 22 maart 1932 (op zijn 10e sterfdag)
Standplaats Royal Geographical Society in Londen, in een nis, op de hoek die taxichauffeurs ‘hot and cold corner’ noemen (Livingstone naast Shackleton).
Size matters ± 2,4 meter hoog | Materiaal Brons
Beeldbepaler Britse beeldhouwer Charles Sargeant Jagger.
In beeld Shackleton (1874–1922) is de poolreiziger van de Endurance: niet de man van het ‘eerste punt op plaats X’ maar de leider die beroemd werd om wat er gebeurde toen alles misging. In 1914 vertrok hij met het plan Antarctica over te steken, maar zijn schip kwam vast te zitten in het pakijs van de Weddellzee, werd vermalen en zonk. Toch kreeg hij zijn hele ploeg levend thuis, dankzij leiderschap dat draaide om zorg, discipline en moraal. Het standbeeld is geen salonportret van een held, maar een man in het veld. Daarom is hij ook afgebeeld in zijn expeditiekleding.
Edward Whymper
Onthuld 17 juli 2009
Standplaats L’Argentière-la-Bessée, in een bocht langs de RN94 richting Briançon, recht tegenover de Barre des Écrins, alsof hij nog steeds de lijn leest.
Size matters 6,30 meter hoog | Materiaal lamellen van gelast Cortenstaal
Beeldbepaler Franse beeldend kunstenaar Christian Burger.
In beeld Whymper (1840–1911) was de Britse alpinist die in 1864 samen met een vierkoppig team de Barre des Écrins bedwong, in een tijd dat alpinisme nog puur pionierswerk was. Met 4.102 meter is dit het dak van het Écrins-massief én de hoogste top van de Dauphiné Alpen. Het is bovendien de enige Franse vierduizender die niet in het Mont Blanc-massief ligt. Een jaar later, in 1865, steeg Whympers roem letterlijk naar nóg grote hoogte toen hij als eerste de top van de 4.478 meter hoge Matterhorn bereikte.
Edmund Hillary & Tenzing Norgay
Onthuld 26 mei 2023 (start van de 70-jaar-herdenking van de eerste Everest-beklimming op 29 mei 1953).
Standplaats naast de landingsbaan van Tenzing-Hillary Airport in Lukla, pal aan de trailhead van de Everest-regio waar voor iedereen de tocht richting Everest begint.
Size matters ± 2 meter hoog | Materiaal Vergulde beelden
Beeldbepaler Een samenwerking tussen de Himalayan Trust Nepal, Tenzing Norgay Sherpa Memorial Foundation en lokale ambachtslieden.
In beeld Edmund Hillary en Tenzing Norgay werden wereldberoemd als de eerste mensen die officieel de top van de Mount Everest (8.848 meter) bereikten op 29 mei 1953. Ze bleven er ongeveer 15 minuten vanwege hun beperkte zuurstofvoorraad. Hillary maakte de beroemde foto van Tenzing met zijn geheven ijsbijl. Er is geen foto van Hillary zelf op de top omdat Tenzing niet wist hoe hij de camera moest bedienen.
Jacques Balmat & Horace-Bénédict de Saussure
Onthuld 28 augustus 1887
Standplaats Place de Saussure (ook wel Place Balmat) in het centrum van Chamonix.
Size matters Bijna levensgroot | Materiaal Brons
Beeldbepaler Franse beeldend kunstenaar Jean-Jules-Bernard.
In beeld Balmat wijst met een gestrekte vinger naar de top van de Mont Blanc, terwijl Saussure naast hem staat. De Geneefse natuuronderzoeker Saussure was al jaren geobsedeerd door die ‘onbeklimbare’ top en loofde een beloning uit voor wie een route kon vinden. Het iconische standbeeld toont Balmat en Saussure omdat men bij de onthulling in 1887 zowel de ‘uitvoerder’ als de ‘visionair’ wilde eren.
Balmat bereikte de top echter al een jaar eerder, op 8 augustus 1786, samen met dokter Michel-Gabriel Paccard, maar Paccards cruciale rol werd decennialang weggemoffeld door jaloezie en valse beschuldigingen. Saussure, de rijke wetenschapper die de beklimming financieel mogelijk maakte, bereikte in 1787 zelf de top met hulp van Balmat. Pas in 1986 werd dit historische onrecht rechtgezet en kreeg dokter Paccard een eigen standbeeld in Chamonix.
Eddy Merckx
Onthuld 17 april 1993
Standplaats Op de Côte de Stockeu bij Stavelot (Ardennen), een steile strook asfalt die in de wielerklassieker Luik-Bastenaken-Luik al generaties lang als de zeef van het peloton werkt. Wie daar nog fris bovenkomt, hoort bij de kanshebbers; wie kraakt, verdwijnt uit het verhaal.
Size matters 2,2 x 1,9 meter | Materiaal Steenblok met een bronzen reliëf
Beeldbepaler Yves Marian, een pottenbakker uit Crisnée.
In beeld Merckx (1945) kreeg hier een standbeeld omdat hij in de Ardennen een natuurkracht was: recordhouder met 5 zeges in Luik-Bastenaken-Luik, de koers die leeft van bijtende hellingen. Merckx was de renner die niet wachtte tot de finale, maar koersen openbrak door aan te vallen waar het pijn doet. Tijdens Luik-Bastenaken-Luijk was dat precies hier, in Stockeu, op de plek waar haast iedere renner verandert in een lijdend voorwerp spurtte Merckx juist weg.
Marco Pantani
Onthuld 28 mei 2005, maar op 14 februari 2014 (10 jaar na Pantani’s sterfdatum) kon het beeld pas officieel ‘aan Pantani’ worden opgedragen door de 10-jaar-regel rond naamgeving van een monument in openbare ruimte.
Standplaats Piazza Marconi, Cesenatico, zijn thuis tussen promenade en dagelijks leven.
Size matters Levensgroot | Materiaal Brons
Beeldbepaler Italiaanse, olympische judoka en beeldend kunstenaar Emanuela Pierantozzi.
In beeld Pantani (1970–2004), Il Pirata, kreeg hier een standbeeld omdat hij méér was dan een winnaar. Het monument eert ook iemand die emoties losmaakte: aanvalslust en bravoure, maar ook broosheid. Een held met rafelranden die in 1998 zowel de Giro d’Italia als de Tour de France won: een dubbel die slechts 7 andere renners ooit binnenhaalden. Dopinggebruik, isolatie en depressie lieten zijn verhaal tragisch kantelen.
Op 14 februari 2004 werd hij dood gevonden in een hotel in Rimini; de lijkschouwing wees op acute cocaïnevergiftiging. Het standbeeld is daardoor geen simpel applaus in brons, maar een herinnering aan een renner met een magnetische persoonlijkheid, die mensen liet geloven in het onmogelijke, maar zichzelf uiteindelijk niet meer uit zijn eigen storm kreeg.
Le Géant du Tourmalet (de Reus van de Tourmalet).
Onthuld 26 juni 1999
Standplaats op de top van de Col du Tourmalet (2.115 m). ’s Zomers fungeert het monument als finishlijn slash Instagram-plek voor elke klimmer; ’s winters verhuist hij naar Gerde in het dal om de strenge winterse omstandigheden te mijden. Begin juni, wanneer de pas weer veilig begaanbaar is, wordt het standbeeld tijdens La Montée du Géant (de klim van de Reus) met een feestelijke stoet van honderden wielrenners terug naar de top gebracht.
Size matters 3 meter hoog, 2,40 m lang | Materiaal IJzer.
Beeldbepaler DeFranse beeldend kunstenaarJean-Bernard Métais.
In beeld Het beeld eert Octave Lapize (1887-1917), de eerste renner die in 1910 als leider over de Tourmalet kwam tijdens de Tour de France. Lapize werd ook beroemd om zijn woedende uitspraak tegen de Tour-organisatie. Terwijl hij in 1910 de Tourmalet te voet en puffend bedwong, destijds nog een onverhard geitenpad, schreeuwde hij naar de officials: “Vous êtes des assassins! Oui, des assassins!” (Jullie zijn moordenaars! Ja, moordenaars!).
In de Salt Shop
Dit artikel komt uit Salt #99, een nummer vol Trail Tales: verhalen over avontuur, natuur en mensen die hun sporen nalaten.
Nieuwsgierig naar de rest?
Bestel Salt #99 in de Salt Shop.
